مبانی و روش های تربیت ۷۳ – اصل اساسی
خانه » مبانی و روش های تربیت » مبانی و روش های تربیت ۷۳ – اصل اساسی

مبانی و روش های تربیت ۷۳ – اصل اساسی

اسفند ۱۳۹۷
51 بازدید
بدون دیدگاه

تعبیرات قرآن و روایات در زمینه لزوم سعى و تلاش بسیار آموزنده و تکان‏ دهنده است. و در پیرامون عمل در چهار مرحله سخن مى‏ گوید:

۱. اصلى اساسى ارائه مى‏ کند:

قرآن در این باب بیانى دارد که باید به عنوان «یک اصل قرآنى» شناخته شود و در همه امور مورد توجه قرار گیرد و آن این‏که: «براى هرکس جز حاصل سعى و کوشش او نخواهد بود»(۲۹۲).

در هر کارى انسان به تناسب سعى و تلاش خویش در پایان بهره مى ‏گیرد؛ از یک نوآموز گرفته تا دانشجو، در پایان سال و وقتى پشت میز امتحان قرار می گیرد و ورقه امتحانى را به دستش مى‏ دهند، فقط به مقدار حاصل سعى و تلاشش مى ‏تواند بازدهى داشته باشد و جواب بدهد؛ استادى که سرکلاس لب به سخن مى‏ گشاید، حاصل سعى و تلاش و یا کوتاهى و کاهلى قبلى ‏اش بروز مى ‏کند؛ سخنور و مدرس و محقق و مهندس و طبیب و هرکس در روز بازدهى به مقدار سعى و زحمات خویش بازدهى خواهد داشت.

بازدهى امروز ما به تناسب سعى دیروز ماست، بازدهى فرداى ما به تناسب سعى امروز ماست و بازدهى دوران تدریس ما به تناسب سعى دوران تحصیل ماست! جز اینها صدها نمونه دیگر نیز براساس این اصل در طول زندگى ما مطرح است، گرچه ممکن است از آن غافل باشیم.

۲. قرآن تعبیر دقیق‏تر از این هم دارد که مى‏ فرماید: به‏ طورکلى انسان در گرو و رهن عمل کرد خویش است.

«کُلُّ امْرِئٍ بِما کَسَبَ رَهِین(۲۹۳)، هر انسانى در گرو کار خویشتن است».

«کُلُّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ رَهِینَهٌ(۲۹۴)، هر نفسى در قبال آنچه کسب کرده است در رهن قرار دارد».

۳. قرآن با نگرشى دیگر مى ‏فرماید که اعمال دیده مى‏ شود. عمل انسانها در معرض دید قرار مى‏ گیرد و طبق آن جزا داده مى ‏شود.

«آیا آگاه نشده از آنچه در کتاب موسى آمده است، یا از ابراهیم که حق رسالت را وفا کرد: که هیچ کس بار دیگرى را به دوش نمى‏ گیرد و این‏که براى هر کس جز حاصل سعى و کوشش او نخواهد بود و این‏که سعى و کوشش او بزودى دیده مى ‏شود و سپس مطابق آن به او جزاى کافى مى ‏دهند و این‏که پایان کار به سوى پروردگار تو است؟(۲۹۵).

نباید از این امر غافل باشیم که در جوامع انسانى حاصل کار و تلاش هر انسانى در مقام بازدهى، براى مردم به نمایش در مى ‏آید و مردم جامعه هرکس را براساس عملکردش مورد ارزیابى قرار مى‏ دهند و به همان مقدار از کارآیى و بازدهى او قدردانى مى ‏کنند. مردم دنیا زمامداران و دانشمندان و مبتکران و جانیان را هر یک براساس عملشان ارزیابى و از آنها تجلیل مى ‏کنند و میان آنها تفاوت مى‏ گذارند کما این‏که هیتلر و کپلر و افلاطون و ناپلئون بر همین اساس سنجیده مى ‏شوند(۲۹۶).

۴. هرکس عمل خود را مى‏بیند. قرآن به بیان دیگر و بینشى عمیق‏تر یادآورى مى‏ کند که هر کس سرانجام نتیجه عمل خود را مى ‏بیند و کشته خویش را درو مى ‏کند. در مورد آخرت که تردید وجود ندارد:

«فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّهٍ خَیْراً یَرَهُ.  وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّهٍ شَرّاً یَرَهُ(۲۹۷)، پس هرکس به مقدار سنگینى ذره ‏اى خیر انجام دهد آن را مى ‏بیند و هرکس به مقدار سنگینى ذره ‏اى شر انجام دهد همان را مى ‏بیند».

بلکه مقصود آن است که انسان در همین نظام دنیا، عمل خود را مى‏ بیند. پدرى که از لقمه ناروا فرزندى ناشایست به بار آورده، به روشنى عمل خود را مى ‏بیند و آن کس که نطفه پاکى را با خون دل رشد داده و سرانجام موساى زمان و مسیح عصر شد نیز عمل خود را مى‏ بیند.

از تو رستت ار نکویست ار بد است‏

ناخوش و خوش هم ضمیرت از خود است‏

گر به خارى خسته ‏اى خود کشته ‏اى‏

ور حریر و قز درى خود رشته ‏اى‏

در نهایت این‏که نباید تصور کرد و انتظار داشت که اثر عمل دقیقاً مثل عمل باشد، چرا که به قول مولوى:

هیچ اصلى نیست مانند اثر

پس ندانى اصل رنج و دردسر

لیک بى‏ اصلى نباشد این جزا

بى‏ گناهى کى برنجاند خدا

آنچه اصل است و کَشَنده هر شیى است‏

گر نمى‏ ماند بوى هم از وى است‏


۲۹۲) سوره النجم، آیه ۳۹. در صفحات بعد، آیات قبل و بعد آن را مى ‏آوریم.

۲۹۳) سوره الطور، آیه ۲۱.

۲۹۴) سوره المدثر آیه ۳۸.

۲۹۵) آیات ۳۶ تا ۴۲ سوره النجم.

۲۹۶) استادان باید با ذکر نمونه براى دانشجویان توضیح دهند.

۲۹۷) سوره الزلزال، آیه ۸ و ۹.

ارسال دیدگاه

ایمیل شما نمایش داده نمی‌شود.

*

*

top